loader
«Ժամանակ»-ի զրուցակիցն է ՀԱԿ քաղխորհրդի անդամ, տնտեսագետ Զոյա Թադևսյանը

«Ժամանակ»-ի զրուցակիցն է ՀԱԿ քաղխորհրդի անդամ, տնտեսագետ Զոյա Թադևսյանը

Տիկին Թադեասյան, Հայաստանում նախագահի ընտրություններն անցնցում անցան: Առաջիկայում էլ
վարչապետի ընտրություն­ներ են, ու բանավեճ չկա, օրինակ, ամենակարևոր հարցերի շուրջ՝ անվտանգու­թյուն, Ղարաբաղի հարց: Այս­տեղ մտահոգվելու առիթ չկա՞, որ ըստ էության, բանա­վեճը վերացել է, և անգամ ամենակարևոր խնդիրների շուրջ քննարկում տեղի չի ու­նենում:

Ես չգիտեմ, թե ինչու բանա­վեճ չկա, բայց ես մի հարցում վստահաբար համոզված եմ, որ Ղարաբաղի հիմնախնդիրը պետք է լուծվի, այլապես դա այն հիմնական պատճառաբա­նությունն է, ըստ որի, ցանկա­ցած տնտեսական ձախողում հիմնավորվում է ղարաբաղյան խնդրի առկայությամբ: Ես չգի­տեմ, թե ինչու քաղաքական այ­րերը դա չեն քննարկում, հավանաբար իշխանությունից կառչելու միակ հնարավորու­թյունը Ղարաբաղի հիմնախնդիրն է: Եթե այդ խնդիրը լուծվի, ժողովուրդը կդառնա երևի ավելի ռիսկով, ավելի մոտիվացված կլինի ժողովրդի գործելաոճը՝ կապված և՛ ընտրու­թյունների հետ, և՛ այլ հարցե­րում: Այդ դեպքում ժողովուրդն ավելի մոտիվացված կվերա­բերվի այդ ընտրություններին և կկայացնի այնպիսի որոշում­ներ, որոնք ուղղորդված կլինեն ոչ թե անձնական, այլ հասարա­կական ու պետական շահերով: Ես ենթադրում եմ, որ դա է պատճառը, որ չի քննարկվում Ղարաբաղի հարցը: Իմ կարծի­քով՝ այդ խնդիրը չլուծելը շատ ձեռնտու է գործող իշխանու­թյուններին: Այդ թեմայով խո­սակցություններ չեն գնում հենց նրա համար, որովհետև իրենց համար շատ ավելի կարևոր է, որ այդ հարցը մնա չլուծված, քան թե լուծվող հարց:

Մի ժամանակաշրջանում ենք, երբ պետք է հետընտրական զարգացումների մեջ լի­նեինք մինչև ապրիլի 9-ը, ինչպես եղել է բոլոր նախորդ նախագահական ընտրու­թյունների ժամանակ: Իշխա­նությունը նոր Սահմանադ­րության հիմնավորումների մեջ հենց դրա մասին է խո­սում: Ձեր կարծիքով լա՞վ է, որ չկան հետընտրական զարգացումներ, թե՞ վատ՝ հաշվի առնելով, որ հետընտ­րական զարգացումներն ու­նենում էին ոչ այնքան դրա­կան հետևանքներ՝ արտա­գաղթի նոր ալիք էր սկսվում:

Ես կարծում եմ ավելի լավ կլիներ, եթե լիներ ուղղակի ընտրություն և նույնիսկ լինեին հետընտրական զարգացում­ներ, քան ժողովրդին դարձնել ուղղակի Հայաստանի պետա­կանության կառուցման ոչ ակ­տիվ մասնակից: Դա շատ ավե­լի վատ է: Եթե մենք ուզում ենք ժողովրդավարություն կառուցել մեր երկրի քաղաքական ու տնտեսական կյանքում, ընդ­հանրապես ժողովրդի ակտի­վությունը մեծացնել, ժողովր­դին դարձնել գործոն, այդ դեպ­քում շատ կարևոր էր այդ ինս­տիտուտի գոյությունը՝ նույնիսկ վատ հետընտրական զարգա­ցումներով: Անցանկալի հետընտրական զարգացումները ժողովրդի կամքով չէին լինում, դա սահմանադրորեն ամրագրված նորմ չէ: Նման հետընտրա­կան զարգացումները արդյունք էին գործող իշխանությունների բռնությունների, կեղծարարու­թյան, նրանց կողմից ընտրու­թյունները ձախողելու և վերարտադրվելու փաստերի: Եթե նրանք կամք չունեին հրաժար­վելու այդպիսի գործելաոճից Ել ավելի նպատակահարմար հա­մարեցին փոխել Սահմանադ­րությունը և ժողովրդին ընդ­հանրապես չեզոքացնել ընտ­րական պրոցեսներից, դա աննորմալ երևույթ է: Ժողովրդա­վարական հասարակություննե­րում չեն գրանցվում հետընտրական զարգացումներ՝ ուղեկցվող բռնություններով ու սպանություններով, ու եթե Հայաստանում նման բաներ են տեղի ունենում, դա դեռ չի նշանակում, որ ճիշտը ընտրություն­ներից ընդհանրապես հրա­ժարվելն է: Ի դեպ, եթե խորհր­դարանական ընտրությունների ժամանակ նմանատիպ իրա­դարձություններ տեղի ունենա­յին, պետք է այս ընտրությունից էլ հրաժարվեի՞նք: Մենք հեր­թով գնում ենք այս կարևորագույն ինստիտուտների վերաց­ման ճանապարհով և ամրագ­րում ենք բռնապետություն: Ես դա չեմ կարող ճիշտ համարել, ինձ համար ավելի լավ է լինեին բացասական, ոչ ցանկալի հետընտրական զարգացումներ, բայց ժողովրդավարությանն այսպիսի հարված չհասցվեր: Սահմանադրության հենց առաջին հոդվածում ասվում է, որ իշխանությունը պատկանում է ժոոովրդին: Մենք այսօր ժո­ղովրդին իշխանությունից զրկում ենք, արդյոք լա՞վ է դա, թե՞ ոչ: Այս դեպքում խմբագր­ման կարիք ունի Սահմանադ­րության առաջին հոդվածը, ու շատ կարևոր է, թե ինչ ձևակերպումներ կտա իշխանությու­նը: Բայց անպայման պետք է այդ հոդվածը փոխել, որովհետև ձևական բնույթ կրող նման հոդվածը մեզ ամենևին պետք չի: Գոնե մենք կհասկանանք, թե սահմանադրորեն ինչ իրավունքներ ունենք, ի վերջո, ինչի տերն ենք:

Մարտի 1-ին տարբեր քա­ղաքական ուժեր՝ ՀԱԿ-ը, «Հանուն Հայաստան պետու­թյան» ճակատը, Նիկոլ Փաշինյանը, մյուսները կարողա­ցան միասին երթ անցկացնել: Հիմա Նիկոլ ՓաշիՆյանն առաջարկում է համախմբվել բացառելու համար Սերժ Սարգսյանի վերարտադրու­թյունը: Դուք այս օրակարգն ինչպե՞ս եք գնահատում, որ­քանով սա կարող է արդյունավետ պայքարի միջոց լի­նել՝ հաշվի առնելով, որ մեկ ամիս ժամանակ է մնացել վարչապետի ընտրություն­ներին: Նման օրակարգը կա­րո՞ղ է համախմբել հասարա­կությանը:

 Ես կարծում եմ, որ համախմ­բումը միշտ էլ շատ կարևոր օրակարգ է, և ես ականատեսն եմ եղել համախմբման արդյունքում գրանցած դե ֆակտո հաղ­թանակի, որը, ցավոք, դե յուրե չգրանցվեց: 2008 թվականի նախագահական ընտրություն­ներից առաջ շատ հզոր հա­մախմբում տեղի ունեցավ, և արդյունքում ընդդիմության թեկնածուն՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հաղթեց: Ես դա ասում եմ ամենայն պատասխանատվու­թյամբ, այդ ժամանակ լինելով ԿԸՀ անդամ: Այդ ժամանակ իմ և ԿԸՀ նախագահի խոսակցու­թյան ընթացքում դա հաստատվեց, ու դա բոլորը գիտե­ին: ԿԸՀ բոլոր անդամներն ասում էին, որ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը վստահաբար հաղթել է, բայց ունեին այլ հրաման, և այդ հրամանը պետք է կատար­վեր: Արդյունքում նախագահ նշանակվեց նա, ով չէր հաղթել: Մենք այդ համախմբման ար­դյունքները տեսել ենք: Նույնը կարելի է ասել Վազգեն Սարգսյան-Կարեն Ղեմիրճյան հա­մախմբման ժամանակ, որը նույնպես դրական արդյունք­ներ գրանցեց: Ակնհայտ է, որ համախմբումը շատ լավ է, և ես ինքս համախմբման կողմնա­կից եմ: Ես վստահ եմ, որ եթե ժողովուրդն իրականում հա­մախմբվի և միասնաբար հան­դես գա, անկախ ամբիցիանե­րից, անկախ քաղաքական հա­յացքներից, հաջողություն կգրանցի: Ես կարծում եմ ամ­բիցիաները, քաղաքական հա­յացքները, այս կամ այն խնդիրը լուծելու ամեն մեկի առաջ քա­շած բանաձևերը երկրորդա­կան են, երբ սեղանին ազգի ճակատագիրը որոշելու հարցն է: Մենք իրականում անընդ­հատ կանգնած ենք Հայաստա­նի համար ճակատագրական հարցեր լուծելու դժվարին խնդրի առջև, և այստեղ միակ խնդիր լուծողը ժողովրդի հա­մախմբումն է: Այո, ես կարծում եմ, որ բոլորը պետք է հա­մախմբվեն և խնդրին լուծում տան, այլապես մենք նորից կորցնում ենք Հայաստանի զարգացման հնարավորու­թյունները: Հայաստանը լինե­լով նոր պետություն, իր առա­ջին հանրապետության ձևավորման փուլից մինչև հիմա արդեն մեկ դար կորցրել է, հետևաբար, չի կարելի հանգիստ վերաբերվել այդ խնդրին: Ար­ժանապատվություն ունեցող որևէ ազգ այդպես չպետք է վարվի: Մենք մեկ դար է պատ­մական զարգացման անիվնե­րի տակ տրորվում ենք:

Ամբողջական՝ թերթի օրվա համարում

Share
Class
Link
Plus
Send
Pin

ԿԱՐԴԱՑԵՔ ՆԱԵՎ

Լրահոս